Land van de niet rijzende start-up

Sony, Toyota, Mitsubishi: het zijn ‘keiretsus’, oftewel conglomeraten uit Japan die tot de crisis van de jaren negentig de wereld verrijkten met hun nieuwste snufjes. Het ‘land van de rijzende zon’ gold als hét voorbeeld van een succesvolle kenniseconomie. De ­Japanse technologie-indicatoren zijn nog steeds uitstekend (zie onderstaand kader), maar de economie staat toch al twintig jaar stil en nieuwe snufjes komen tegenwoordig vooral uit Amerika.

Opvallend genoeg spelen start-ups in het Japanse innovatiesysteem bijna geen rol, terwijl dit ideale vehikels zijn om technologie naar de markt te brengen. Deze week bezoek ik met studenten Innovation Sciences bedrijven in Osaka en Kyoto. Wij hebben al een aantal factoren gezien die het gemis aan ­Japanse start-ups verklaren.

Ten eerste staat het land bol van tradities en sociale normen die minutieus gevolgd worden. Start-ups passen hier niet bij. Na je afstuderen stuur je als jong talent je handgeschreven cv naar tientallen, soms honderden grote bedrijven. Eenmaal aangenomen heb je niet alleen een baan voor het leven, maar ook een nieuwe familie, bestaande uit je baas en je collega’s. Met deze mensen breng je meer tijd door dan met je eigen gezin. Als je al een bedrijf start, dan doe je dat doorgaans na tien jaar werken. Voor deze nieuwe bedrijven is het erg lastig om talent aan te trekken.

Verder duldt de Japanse cultuur geen fouten. Mislukken betekent eeuwige schande: je carrière komt op een dood spoor. Start-ups zijn echter zeer riskant. Wij zien mislukking steeds vaker als een wijze les voor de toekomst. Niet in Japan dus…

Ten slotte is de taal een punt: Japanners spreken slecht Engels. Sommige start-ups zijn ‘big in Japan’, maar internationaal onzichtbaar.

Innovatie in Japan past beter bij conglomeraten dan bij start-ups. Er worden wel pogingen ondernomen om start-ups een plek te geven. In Osaka-Kyoto worden incubators en netwerken opgericht, vaak in samenwerking met conglomeraten die talent en marktkansen zoeken of bedreigingen willen anticiperen. De onderliggende tradities en sociale normen veranderen echter heel langzaam. Japan is voorlopig dus nog het land van de niet rijzende start-up.

Kerncijfers over innovatie en startups Nederland Japan Verenigde Staten
Inwoners 17 miljoen 127 miljoen 321 miljoen
R&D (als % BNP) 1.97 3.58 2.74
Aantal patenten 2294 265959 285096
Posted in Media.